Volledige Graad 9 Geskiedenis-studiegids in Afrikaans, belyn met die KABV-kurrikulum. 16 hoofstukke met verduidelikings, uitgewerkte voorbeelde, oefeninge met oplossings, en oorspronklike oefenvraestelle met memorandums.

Hoofstukke

Hoofstuk 1. Die Wêreld ná die Eerste Wêreldoorlog: Versailles, Depressie en die Opkoms van Fascisme GRATIS

1.1 Die einde van die Groot Oorlog

In November 1918 het die kanonne van die Eerste Wêreldoorlog uiteindelik stil geword. Die oorlog het langer as vier jaar geduur en sowat 17 miljoen mense se lewens geëis. Europa was uitgeput: stede en plase het in puin gelê, miljoene gewonde soldate het huis toe gekeer, en selfs die oorwinnaars het diep in die skuld gesit. In Januarie 1919 het die leiers van die wennende lande in Parys vergader om die vrede op te stel. Die drie magtigste manne om die tafel was Woodrow Wilson van die Verenigde State van Amerika, David Lloyd George van Brittanje en Georges Clemenceau van Frankryk. Saam staan hulle bekend as die Groot Drie.

Elke leier wou iets anders uit die vrede kry. Wilson wou 'n regverdige skikking hê en 'n nuwe wêreldorganisasie, die Volkebond, wat toekomstige oorloë sou voorkom deur lande te laat praat eerder as veg. Lloyd George wou hê Brittanje moes sterk bly, maar ook dat handel met Duitsland moes herstel, want Britse fabrieke het kopers nodig gehad. Clemenceau wou Duitsland so swaar straf dat dit Frankryk nooit weer sou kon bedreig nie; Duitsland het Frankryk immers twee keer in vyftig jaar binnegeval, en groot dele van die oorlog is op Franse bodem uitgeveg. Die verdrag wat uiteindelik verskyn het, was 'n kompromis tussen hierdie doelwitte, maar dit het swaar na straf oorgehel.

1.2 Die Verdrag van Versailles, 1919

Duitsland is nie genooi om oor die verdrag te onderhandel nie. Op 28 Junie 1919 is die finale dokument eenvoudig aan die Duitse afvaardiging oorhandig met die opdrag om te teken. Baie Duitsers het dit daarom die Diktat genoem, die afgedwonge vrede. Die belangrikste bepalings kan in vier groepe onthou word:

Blaam: Artikel 231, bekend as die oorlogskuldklousule, het Duitsland gedwing om die volle blaam vir die uitbreek van die oorlog te aanvaar. Duitsers van elke politieke party het hierdie klousule as vernederend beskou.
Herstelbetalings: Duitsland moes die wenners vir oorlogskade vergoed. In 1921 is die bedrag op 132 miljard goue mark vasgestel, destyds ongeveer 6,6 miljard Britse pond, 'n reusagtige som vir 'n geknakte ekonomie.
Weermag: die Duitse leër is tot 100 000 man beperk. Duitsland mog geen lugmag en geen duikbote hê nie, en net ses slagskepe. Die Rynland, die strook Duitse grond langs Frankryk, moes vry van Duitse soldate bly.
Gebied: Duitsland het ongeveer 13 persent van sy grond in Europa verloor, onder meer Elsas-Lotaringe, wat na Frankryk teruggegaan het, en al sy oorsese kolonies, insluitend Duits-Suidwes-Afrika, wat onder Suid-Afrikaanse beheer geplaas is.

Vir die meeste Duitsers het die verdrag soos 'n doelbewuste vernedering gevoel eerder as 'n regverdige vrede. 'n Gevaarlike mite het versprei dat die Duitse leër nooit werklik op die slagveld verslaan is nie, maar in die rug gesteek is deur die politici wat die oorgawe en die verdrag onderteken het. Hierdie wrok het nie vervaag nie. Ekstreme politici, onder wie Adolf Hitler, sou later hul bewegings bou op die belofte om die Verdrag van Versailles te verskeur.

1.3 Die Volkebond

Die Volkebond is in 1920 gestig met sy hoofkwartier in Genève, Switserland. Die kerngedagte was kollektiewe veiligheid: as een lid aangeval word, sou al die lede saam teen die aanvaller optree, eers met woorde, dan met handelsboikotte, en slegs in die uiterste geval met geweld. Vir die eerste keer in die geskiedenis was daar 'n permanente wêreldorganisasie met vrede as sy taak.

Die Volkebond was egter van die begin af swak. Die Verenigde State van Amerika het nooit aangesluit nie, omdat die Amerikaanse Senaat lidmaatskap geweier het, en so het die rykste land ter wêreld buite gestaan. Die Bond het geen eie leër gehad nie en moes op lede staatmaak om soldate te verskaf, wat hulle selde bereid was om te doen. Belangrike besluite het vereis dat al die lede saamstem, sodat 'n enkele land optrede kon blokkeer. Duitsland is tot 1926 uitgesluit en die Sowjetunie tot 1934, wat die Bond soos 'n klub vir die oorwinnaars laat lyk het. Toe magtige lande in die 1930s die reëls begin breek, kon die Volkebond hulle nie keer nie, en die pad na 'n tweede wêreldoorlog het oopgelê.

1.4 Die Groot Depressie

Gedurende die 1920s het die Duitse ekonomie stadig herstel, grootliks met behulp van Amerikaanse lenings wat onder die Dawes-plan van 1924 gereël is. Hierdie herstel het op 'n brose fondament gerus: dit was afhanklik daarvan dat geld uit die Verenigde State van Amerika bly vloei.

In Oktober 1929 het aandelepryse op die New Yorkse effektebeurs ineengestort in die gebeurtenis wat as die Wall Street-ineenstorting bekend staan. Amerikaanse banke, desperaat vir kontant, het hul lenings uit Europa teruggeroep. Fabrieke het gesluit, wêreldhandel het gekrimp, en werkloosheid het oral in die nywerheidswêreld die hoogte ingeskiet. Duitsland is die swaarste van al die groot moondhede getref, juis omdat sy herstel op Amerikaanse krediet gebou was. Teen 1932 was ongeveer 6 miljoen Duitsers werkloos, sowat een werker uit elke drie. Gesinne het hul huise en spaargeld verloor, en sopkombuise het in elke stad verskyn.

Die Depressie was net so belangrik vir die politiek as vir die ekonomie. Desperate, bang mense het opgehou om die gematigde partye te vertrou wat hulle nie kon help nie, en hulle het begin luister na ekstreme partye wat sterk leierskap, werk en nasionale trots belowe het. Sonder die Groot Depressie sou die Nazi-party waarskynlik nooit aan bewind gekom het nie.

1.5 Die opkoms van fascisme

Fascisme is 'n politieke stelsel met die volgende kernkenmerke: uiterste nasionalisme, waar die nasie bo alles gestel word; een almagtige leier wat sonder vrae gehoorsaam moet word; die oortuiging dat die staat belangriker is as die individu; haat teenoor kommunisme en demokrasie; die gebruik van geweld en vrees teen opponente; en aanhoudende propaganda, uniforms, vlae en massasaamtrekke om opwinding en gehoorsaamheid te skep.

Die eerste fascistiese staat is in Italië geskep. In Oktober 1922 het Benito Mussolini en sy swarthemp-volgelinge die Mars na Rome onderneem, en die verskrikte koning het Mussolini as eerste minister aangestel. Binne enkele jare het Mussolini opposisiepartye verbied en as Il Duce, die leier, regeer. In Duitsland het die Nasionaal-Sosialistiese Duitse Werkersparty, die Nazi-party, baie fascistiese metodes nageboots en 'n giftige rasse-ideologie bygevoeg. In die voorspoedige jaar 1928 het die Nazis net 12 setels in die Duitse parlement gewen; in Julie 1932, in die diepte van die Depressie, het hulle 230 setels gewen en die grootste party geword. Op 30 Januarie 1933 is Adolf Hitler as Kanselier van Duitsland aangestel. Hoe hy daarna die Duitse demokrasie vernietig het, is die verhaal van die volgende hoofstuk.

1.6 Vaardigheidsfokus: werk met bronne

Geskiedkundiges onthou nie bloot die verlede nie; hulle bou dit op uit bronne, en om bronne te bevraagteken is die kernvaardigheid van hierdie hele jaar. 'n Primêre bron is geskep ten tyde van die gebeurtenis: 'n brief, 'n foto, 'n plakkaat, 'n toespraak, 'n koerant van daardie week. 'n Sekondêre bron is later geskep deur iemand wat die gebeurtenis bestudeer: 'n handboek, 'n dokumentêr, 'n artikel deur 'n geskiedkundige.

Elke bron het 'n standpunt. Voordat jy 'n bron vertrou, moet jy dit ondervra: Wie het dit geskep? Wanneer? Waarom is dit geskep, en wie was die bedoelde gehoor? Wat wys dit, en net so belangrik, wat laat dit weg? 'n Bron wat eensydig is, toon vooroordeel. 'n Bevooroordeelde bron is nie nutteloos nie; dit is uitstekende bewys van wat sy skepper wou hê mense moes glo.

Uitgewerkte voorbeeld: 'n Duitse koerantopskrif van Junie 1919 het, in vertaling, gelui: Ons sal hierdie skandelike verdrag nooit aanvaar nie. Stap 1: identifiseer die tipe. Dit is ten tyde van die gebeure geskep, dus is dit 'n primêre bron. Stap 2: identifiseer die standpunt. Dit is 'n Duitse stem, kwaad en eensydig, dus toon dit vooroordeel teen die verdrag. Stap 3: besluit wat dit bewys. Dit is betroubare bewys dat baie Duitsers in 1919 die verdrag as skandelik beskou het. Dit is nie bewys dat die verdrag werklik onregverdig was nie; om dit te beoordeel, moet ons die bepalings van die verdrag self opweeg. Finale antwoord: primêre bron, bevooroordeeld, betroubaar oor Duitse gevoelens maar nie oor die regverdigheid van die verdrag nie.