Hoofstuk 1. Respirasie GRATIS
Elke lewende sel het energie nodig om te bly leef. Respirasie is die proses waarin selle energie uit voedsel vrystel. Dit gebeur die hele tyd, in elke lewende ding, dag en nag.
1.1 Aërobiese respirasie
In aërobiese respirasie gebruik selle suurstof om glukose af te breek en energie vry te stel. Koolstofdioksied en water word as afval geproduseer.
1.2 Die woordvergelyking
glukose + suurstof → koolstofdioksied + water + energie
1.3 Waarom lewende dinge energie nodig het
Lewende dinge gebruik die energie uit respirasie om te beweeg, te groei, beserings te herstel, warm te bly en al die aktiwiteite van die lewe uit te voer.
1.4 Respirasie en fotosintese
Respirasie is byna die omgekeerde van fotosintese. Fotosintese stoor energie van die Son in glukose; respirasie stel daardie energie weer vry. Groen plante doen albei, terwyl diere net respireer.
1.5 Asemhaling is nie respirasie nie
Asemhaling beweeg lug in en uit die longe. Respirasie stel energie binne selle vry. Asemhaling verskaf die suurstof wat respirasie nodig het en verwyder die koolstofdioksied wat dit maak, maar die twee is nie dieselfde proses nie.
Uitgewerkte voorbeeld
'n Leerder hardloop in 'n wedloop en haal vinniger asem. Waarom? Harde oefening het meer energie nodig, dus respireer die spierselle vinniger. Hulle het meer suurstof nodig en produseer meer koolstofdioksied, dus versnel asemhaling om by respirasie by te hou.
Algemene foute
- Om te dink asemhaling en respirasie is dieselfde ding.
- Om te sê respirasie maak energie. Energie word uit glukose vrygestel, nie geskep nie.
- Om te vergeet dat plante ook respireer, nie net diere nie.
Oefening
- Watter gas gebruik aërobiese respirasie?
- Noem die twee afvalprodukte van aërobiese respirasie.
- Gee een rede waarom lewende dinge energie nodig het.
Oplossings
- Suurstof.
- Koolstofdioksied en water.
- Om te beweeg, groei, herstel of warm te bly (enige een).
Opsomming
Respirasie stel energie uit glukose vry in elke lewende sel. Aërobiese respirasie gebruik suurstof en produseer koolstofdioksied en water. Dit is byna die omgekeerde van fotosintese, en dit verskil van asemhaling, wat net lug in en uit die longe beweeg.