Hoofstuk 1. Wes-Afrika voor die Europeërs GRATIS
Lank voor enige Europeër ooit Suid-Afrika gesien het, het groot en welvarende beskawings in Wes-Afrika geleef. Hulle het oor handelsroetes geheers wat strek van die Atlantiese Oseaan tot by die Middellandse See. Hulle het universiteite, biblioteke, hooggeskoolde regerings en wisselings van goud, sout en boeke gehad. Hierdie storie is dikwels uit Westerse geskiedenisboeke gelaat, maar dit is een van die belangrikstes om te ken, want dit wys 'n Afrika wat reeds beskaaf, ryk en magtig was lank voor 1652.
1.1 Drie groot ryke
Tussen ongeveer 700 nC en 1600 nC het drie groot ryke mekaar in Wes-Afrika opgevolg. Elkeen was magtig op sy eie tyd; elkeen het die volgende beïnvloed.
- Ghana (700-1240 nC) was die eerste van die drie. Sy rykdom het gekom uit die handel in goud, die goudmyne suid van Ghana en die soutmyne in die Sahara was albei onder Ghana se beheer. Wie die handel beheer het, het rykdom beheer.
- Mali (1235-1670 nC) het Ghana opgevolg. Op sy hoogtepunt rondom 1300 was Mali groter as die hele Wes-Europa. Mali se beroemdste heerser, Mansa Musa, is die onderwerp van die eerste storie in hoofstuk 2.
- Songhai (1464-1591 nC) was die laaste van die drie. Sy hoofstad Gao het 'n sentrum van geleerdheid geword. Songhai is uiteindelik verslaan deur 'n Marokkaanse leër met vuurwapens, 'n teken dat die wêreld besig was om te verander.
Kyk na die tydlyn en let op iets: die ryke oorvleuel. Mali het begin terwyl Ghana nog bestaan het; Songhai het Mali begin oorneem terwyl Mali nog magtig was. Dit was nie 'n duidelike op-en-af patroon nie. Verskillende dele van die streek het verskillende heersers op dieselfde tyd gehad.
1.2 Wat het hulle ryk gemaak?
Drie dinge het Wes-Afrika tot een van die welvarendste streke in die wêreld omskep:
- Goud. Die mynstreke suid van die Sahara het meer goud opgelewer as enige ander deel van die wêreld op daardie tyd. Geskiedkundiges skat dat sowat twee derdes van die wêreld se goud in die Middeleeue uit Wes-Afrika gekom het.
- Sout. In tropiese gebiede waar dit warm is, het mense en diere baie sout nodig om te oorleef. Sout was so kosbaar dat dit somtyds gram-vir-gram teen goud verruil is.
- Beheer oor handelsroetes. Wie die roetes oor die Sahara beheer het, kon belasting hef op alle handelsware wat verbygegaan het. Dit was 'n stewige inkomste.
1.3 'n Stelsel met mag, nie wildheid nie
Toe die eerste Europese reisigers in die 1400's by hierdie streek aangekom het, was hulle stomgeslaan. Hulle het verwag om 'n "agterlike" Afrika te kry; hulle het inderdaad georganiseerde state met geld, regering, leërs, en universiteite gevind. Een Marokkaanse reisiger het in 1352 in Mali oorgenag en geskryf dat hy meer vryheid en veiligheid daar ervaar het as in enige ander land waar hy was, vroue kon vrylik in markte loop, regters het regverdige uitsprake gelewer, en steel was uiters skaars.
Tog is hierdie geskiedenis vir lank deur Europese skrywers ontken of geminimaliseer. Een van die redes ons leer dit nou, is om die regte storie reg te stel.
1.4 Hoekom dit hier saak maak
Hierdie verhaal, van magtige Afrika-ryke wat eeue lank bestaan het, is die agtergrond waarteen alles wat in latere hoofstukke gebeur het, plaasvind. Wanneer Europese skepe in die 1500's begin na die kus van Wes-Afrika kom, het hulle nie 'n leë land gevind nie. Hulle het 'n streek vol mense, ryk in kultuur en georganiseerd in state, gevind. Wat hulle daar gedoen het, en hoe dit gelei het tot die slawehandel wat 12 miljoen mense oor die Atlantiese Oseaan vervoer het, kan net regtig verstaan word in hierdie konteks.
Onthou dit
- Drie groot ryke, Ghana, Mali, Songhai, het Wes-Afrika vir 900 jaar geheers.
- Goud en sout was die hoofbronne van rykdom; die handelsroetes deur die Sahara was sleutelinfrastruktuur.
- Hierdie was beskaafde, georganiseerde state met regering, regstelsels en universiteite, nie "wilde" gemeenskappe nie.
- Die geskiedenis is lank deur Europese skrywers gemarginaliseer. Ons leer dit nou om die rekord reg te stel.