Graad 6 · KABV · Afrikaans

Graad 6 Natuurwetenskappe Studiegids

Volledige Graad 6 Natuurwetenskappe-studiegids in Afrikaans, belyn met die KABV-kurrikulum. 15 hoofstukke met verduidelikings, uitgewerkte voorbeelde, oefeninge met oplossings, en oorspronklike oefenvraestelle met memorandums.

15Hoofstukke
275Oefenvrae & oplossings
2Oefenvraestelle (kort + vol)
∞Lewenslange toegang
Ontsluit hierdie vak Begin lees Sien oefenvraestelle

Hoofstukke

Lewe en Lewende Dinge

Hoofstuk 1. 1. Fotosintese: Hoe Groen Plante Kos Maak GRATIS

1. Fotosintese: Hoe Groen Plante Kos Maak

Het jy al ooit gewonder hoe ’n klein saadjie in ’n hoë bloekomboom groei, of hoe die spinasie in jou tuin elke week groter word? Plante doen iets wonderliks wat diere nie kan doen nie: hulle maak hul eie kos. Hierdie proses word fotosintese genoem. Die woord kom van twee dele: foto wat lig beteken, en sintese wat beteken om te maak of te bou. So fotosintese beteken om kos te maak deur lig te gebruik.

1.1 Hoekom plante so belangrik is

Elke lewende ding het kos nodig vir energie. Diere en mense kan nie kos in hul liggame maak nie, daarom moet ons eet. Maar groen plante is anders. Hulle word produsente genoem omdat hulle hul eie kos produseer (maak). Diere word verbruikers genoem omdat hulle plante of ander diere moet eet. Sonder plante wat kos maak, sou daar niks vir enige dier wees om te eet nie. Daarom is plante die begin van byna elke voedselketting op Aarde.

1.2 Wat ’n plant nodig het vir fotosintese

Om kos te maak, het ’n groen plant vier dinge nodig:

  • Sonlig: die energie wat die hele proses aandryf. Lig van die Son is gratis en kragtig.
  • Koolstofdioksied: ’n gas in die lug. Die plant neem dit in deur klein gaatjies in sy blare wat huidmondjies genoem word.
  • Water: deur die wortels uit die grond opgeneem en met die stam op na die blare vervoer.
  • Chlorofil: die groen kleurstof binne-in blare wat sonlig vasvang. Dit word gevind in klein dele van die sel wat chloroplaste genoem word.

Chlorofil is die rede waarom blare groen is. Dit werk soos ’n klein sonpaneel wat sonlig vang sodat die plant daardie energie kan gebruik om kos te bou.

1.3 Wat fotosintese maak

Wanneer ’n plant fotosintese doen, maak dit twee dinge:

  • Glukose: ’n soort suiker wat die plant se kos is. Die plant gebruik dit vir energie en om te groei. Ekstra glukose word as stysel in wortels, stamme, vrugte en sade gestoor, daarom is ’n aartappel of ’n mielie-kop vol gestoorde kos.
  • Suurstof: ’n gas wat die plant deur die huidmondjies in die lug vrystel. Dit is die suurstof wat ons en alle diere inasem om te bly lewe.

1.4 Die fotosintese-woordvergelyking

Wetenskaplikes skryf fotosintese as ’n woordvergelyking. Die dinge wat ingaan is aan die linkerkant, en die dinge wat uitkom is aan die regterkant:

koolstofdioksied + water  →(lig + chlorofil)  glukose + suurstof

Die pyltjie beteken “verander in”. Ligenergie en chlorofil word bo die pyltjie geskryf omdat hulle nodig is om die verandering te laat gebeur, maar hulle word nie opgebruik soos die koolstofdioksied en water nie.

1.5 ’n Uitgewerkte voorbeeld: tel die gas

Stel jou ’n gesonde spinasieplant voor in ’n groentetuin in Polokwane op ’n sonnige dag. Gestel dit neem 6 klein eenhede koolstofdioksied in om 1 eenheid glukose te maak. As die plant genoeg lig en water het om dit 4 keer in ’n uur te herhaal, hoeveel eenhede koolstofdioksied het dit gebruik?

Ons vermenigvuldig die eenhede per lot met die aantal lotte: \( 6 \times 4 = 24 \) eenhede koolstofdioksied. So die plant het 24 eenhede koolstofdioksied in daardie uur gebruik. Hoe meer sonlig ’n plant kry, hoe vinniger kan dit fotosintese herhaal en hoe meer kos maak dit.

1.6 Waar fotosintese gebeur

Die meeste fotosintese gebeur in die blare, want dit is waar die meeste chlorofil is en waar blare plat uitgesprei is om die meeste sonlig te vang. ’n Breë, plat blaar is soos ’n hand wat oop na die Son gehou word. Sommige groen stamme kan ook ’n bietjie fotosintese doen, maar die blare doen die meeste van die werk.

1.7 Hoekom dit vir ons saak maak

Fotosintese doen twee groot take vir die hele planeet. Eerstens maak dit die kos wat byna elke lewende ding voed. Tweedens sit dit suurstof in die lug vir ons om in te asem en verwyder dit koolstofdioksied. Daarom word woude en grasvelde soms die “longe” van die Aarde genoem, en daarom help dit almal om bome te plant en plante op te pas.

Kort opsomming

  • Fotosintese beteken om kos te maak deur lig te gebruik.
  • Plante het sonlig, koolstofdioksied, water en chlorofil nodig.
  • Hulle maak glukose (kos) en stel suurstof vry.
  • Dit gebeur meestal in die blare, binne-in die groen chlorofil.
  • Plante is produsente: die begin van elke voedselketting.

Hoofstuk 2. Voedingstowwe in Kos en 'n Gebalanseerde Dieet

Jy sal die volledige inhoud sien sodra jy hierdie vak ontsluit het. Ontsluit vir R49.

Hoofstuk 3. 3. Voeding in Mense: Die Spysverteringstelsel

Jy sal die volledige inhoud sien sodra jy hierdie vak ontsluit het. Ontsluit vir R49.

Hoofstuk 4. Voedselkettings en Voedselwebbe in Ekosisteme

Jy sal die volledige inhoud sien sodra jy hierdie vak ontsluit het. Ontsluit vir R49.
Materie en Materiale

Hoofstuk 5. 5. Vastestowwe, Vloeistowwe en Gasse

Jy sal die volledige inhoud sien sodra jy hierdie vak ontsluit het. Ontsluit vir R49.

Hoofstuk 6. 6. Mengsels en Hoe Ons Hulle Skei

Jy sal die volledige inhoud sien sodra jy hierdie vak ontsluit het. Ontsluit vir R49.

Hoofstuk 7. 7. Oplos en Oplossings

Jy sal die volledige inhoud sien sodra jy hierdie vak ontsluit het. Ontsluit vir R49.

Hoofstuk 8. 8. Verhitting en Verkoeling: Veranderinge in Materiale

Jy sal die volledige inhoud sien sodra jy hierdie vak ontsluit het. Ontsluit vir R49.
Energie en Verandering

Hoofstuk 9. 9. Elektriese Stroombane en Geleiers

Jy sal die volledige inhoud sien sodra jy hierdie vak ontsluit het. Ontsluit vir R49.

Hoofstuk 10. 10. Elektriese Geleiers en Isoleerders

Jy sal die volledige inhoud sien sodra jy hierdie vak ontsluit het. Ontsluit vir R49.

Hoofstuk 11. Stelsels om Dinge te Beweeg: Krag uit die Muur en Batterye

Jy sal die volledige inhoud sien sodra jy hierdie vak ontsluit het. Ontsluit vir R49.

Hoofstuk 12. Energie en Beweging in Alledaagse Toestelle

Jy sal die volledige inhoud sien sodra jy hierdie vak ontsluit het. Ontsluit vir R49.
Planeet Aarde en die Heelal

Hoofstuk 13. 13. Die Sonnestelsel: Die Son en die Planete

Jy sal die volledige inhoud sien sodra jy hierdie vak ontsluit het. Ontsluit vir R49.

Hoofstuk 14. 14. Die Beweging van die Aarde en die Maan

Jy sal die volledige inhoud sien sodra jy hierdie vak ontsluit het. Ontsluit vir R49.

Hoofstuk 15. Die Son as Ons Bron van Energie

Jy sal die volledige inhoud sien sodra jy hierdie vak ontsluit het. Ontsluit vir R49.

Oefenvraestelle

Kwartaal 2 Oefenvraestel (Kort) 31 punte · 30 min
Kwartaal 2 Oefenvraestel (Volledig) 60 punte · 60 min
Kwartaal 4 Oefenvraestel (Kort) 32 punte · 30 min
Kwartaal 4 Oefenvraestel (Volledig) 55 punte · 60 min
Kwartaal 2-eksamen: Gevorderd 40 punte · 60 min
Kwartaal 4-eksamen: Gevorderd 35 punte · 60 min
Graad 6 Natuurwetenskappe: Kwartaal 3 Toets 50 punte · 60 min

Voorbeeldvrae uit hierdie vak

  1. Wat beteken die woord "fotosintese"?
  2. Watter een van hierdie het ’n groen plant NIE nodig vir fotosintese nie?
  3. Wat is die groen stof in blare wat sonlig vasvang?
  4. Watter gas stel plante tydens fotosintese in die lug vry?

Ontsluit die vak vir die volledige vrae, memoranda en stap-vir-stap oplossings.

Oor hierdie studiegids

Hierdie Graad 6 Natuurwetenskappe-studiegids is geskryf in eenvoudige Afrikaans, volgens die KABV-kurrikulum vir Suid-Afrikaanse skole. Elke hoofstuk begin met die kerninhoud, wys dan uitgewerkte voorbeelde, en sluit af met oefeninge waarvan die oplossings reeds in die gids beskikbaar is.