Hoofstuk 1. Terug in die klas: gesels en luister GRATIS
Die eerste week van 'n nuwe skooljaar is altyd vol nuwe geluide: skuiwende stoele, opgewonde stemme en die juffrou of meneer wat probeer om almal se aandag te kry. In graad 6 leer ons dat goeie gesels en luister nie vanself gebeur nie — dit is 'n vaardigheid wat ons kan oefen, net soos lees of skryf.
Beleefd gesels in die klas
Wanneer ons in die klas gesels, is daar 'n paar eenvoudige reëls wat 'n groot verskil maak. Eerstens wag ons vir ons beurt in plaas daarvan om iemand anders in die rede te val. Tweedens praat ons duidelik en nie te vinnig nie, sodat almal kan hoor wat ons sê. Derdens gebruik ons woorde soos "asseblief" en "dankie", en ons vermy skel- of spotwoorde, selfs wanneer ons oor iets verskil. 'n Klasgesprek werk die beste wanneer elke leerder voel hy of sy word gehoor.
Dink aan Lerato, wat in die eerste week vertel het van haar somervakansie by haar ouma in Polokwane. Sy het van die reënstorms vertel wat die rivier laat vol loop het. Haar maats het stilgebly, geluister, en eers vrae gevra toe sy klaar was. Dit is presies hoe 'n goeie klasgesprek moet verloop.
Aandagtig luister
Luister is meer as net stilbly. Aandagtige luister beteken jy kyk na die persoon wat praat, jy dink oor wat gesê word, en jy onthou die belangrikste punte. 'n Handige truuk is om in jou kop 'n opsomming te maak van wat jy gehoor het, sodat jy later 'n slim vraag kan vra of iets kan byvoeg. Wanneer die onderwyser byvoorbeeld instruksies gee vir 'n groepwerk-taak, help dit om die stappe in jou kop (of op papier) te herhaal voordat jy begin werk.
Selfstandige naamwoorde en hul meervoude
'n Selfstandige naamwoord is 'n woord wat na 'n persoon, plek, ding of idee verwys, byvoorbeeld "leerder", "skool", "potlood" of "vriendskap". In Afrikaans vorm ons die meeste meervoude deur "-e" of "-s" by te voeg, maar daar is verskeie patrone om te onthou:
- Woorde wat op 'n kort vokaal eindig, verdubbel dikwels die laaste konsonant voor "-e": kat → katte, pen → penne.
- Woorde wat op "-el", "-er" of "-em" eindig, kry gewoonlik net "-s": tafel → tafels, leerder → leerders.
- Sommige woorde verander heeltemal van vorm: kind → kinders, stad → stede.
- Party woorde volg nie die verwagte patroon nie: "skaap" word "skape" (net -e), maar "vis" word "visse" (die konsonant verdubbel) — hier moet ons versigtig wees om nie sommer 'n reël oral toe te pas nie.
Wanneer Thabo byvoorbeeld oor sy klasmaats gepraat het, het hy gesê: "Al die leerders in ons klas het hul boeke op die tafels neergesit." Hier sien ons drie meervoude in een sin: leerders, boeke en tafels — elkeen gevorm volgens 'n ander patroon.
Oefen wat jy leer
Probeer hierdie week om in elke klasgesprek minstens een keer 'n vraag te vra wat wys jy regtig geluister het. Let ook op na die selfstandige naamwoorde om jou — in die klaskamer, op die speelgrond, by die huis — en probeer hul meervoude korrek vorm. Hoe meer jy oefen om beleefd te gesels en fyn te luister, hoe makliker word dit om jou eie idees met selfvertroue te deel.