Chapter 1. Luister en Praat: Gestruktureerde Bespreking en Voorbereide Praatjies FREE
Mondelinge werk in Afrikaans Eerste Addisionele Taal word merkbaar veeleisender in Graad 11. In plaas van kort, eenreël-antwoorde word van leerders nou verwag om ’n gestruktureerde kleingroepbespreking vol te hou en ’n kort voorbereide praatjie oor ’n bekende persoonlike of maatskaplike onderwerp te lewer, met georganiseerde idees en gepaste register regdeur.
Voorbereiding vir ’n gestruktureerde bespreking
’n Goeie bespreking gebeur nie per ongeluk nie; elke spreker behoort twee of drie duidelike punte vooraf voor te berei en te weet hoe om dit aan te sluit by wat ander sê. Nuttige frases wat eers ’n standpunt en dan ’n rede gee, sluit in “Ek stem saam, want...” en “Ek verskil van jou mening, aangesien...”. Let op dat in albei frases die standpunt eerste kom en die regverdiging daarna volg. Hierdie volgorde help ’n luisteraar om die argument dadelik te volg, in plaas daarvan om te moet wag vir die punt aan die einde van ’n lang sin.
Beurte neem is net so belangrik soos inhoud. Om ’n klasmaat skielik in die rede te val, word as onbeleefd beskou in ’n formele Afrikaanse bespreking, daarom word leerders geleer om ’n tussenwerping te versag met ’n frase soos “Mag ek net gou byvoeg...” voordat hulle ’n nuwe idee stel. Dit wys dat die spreker op die bespreking voortbou, eerder as om te verwerp wat voorheen gesê is.
Struktuur van ’n voorbereide praatjie
’n Voorbereide praatjie oor ’n bekende onderwerp, ’n stokperdjie, ’n familietradisie, ’n onvergeetlike vakansie, volg ’n eenvoudige drie-deel-vorm: ’n groet en aankondiging van die onderwerp, ’n liggaam met twee of drie uitgebreide punte, en ’n afsluitende dankie-sê. ’n Tipiese opening is “Goeie môre, my onderwerp vandag is my gunsteling vakansieplek.” Die praatjie behoort af te sluit met ’n beleefde formule soos “Dankie dat u geluister het.”
Leerders word aangemoedig om vanaf kort leidraadkaarte met sleutelwoorde te praat, eerder as om ’n volledige teks woord vir woord voor te lees, aangesien voortdurende voorlees oogkontak met die gehoor verbreek en die aanbieding vlak laat klink. Om die praatjie vooraf hardop te oefen, help ook met die tempo: senuweeagtigheid maak ’n eerste poging dikwels te vinnig, en ’n tweede, stadiger deurloop klink gewoonlik veel natuurliker.
Register: u teenoor jy
Om die korrekte vlak van formaliteit te kies, is ’n vaardigheid wat regdeur Graad 11 getoets word. Die formele voornaamwoord “u” word gebruik om ’n onderwyser, ’n onbekende volwassene, of enigiemand in ’n gesagsposisie aan te spreek, terwyl “jy” vir vriende en portuurgroep bewaar word. Om “jy” teenoor ’n onderwyser tydens ’n klasbespreking te gebruik, of oordrewe formele “u” teenoor ’n goeie vriend, klink altwee ongepas en kan aandag van die inhoud van wat gesê word, aftrek.
Aktiewe luister vorm ook deel van die assessering: knik, oogkontak handhaaf, en die gebruik van kort erkenningsfrases soos “Ja, ek verstaan jou punt” wys ’n besprekingsmaat dat hul bydrae gehoor is voordat ’n teenargument aangebied word.
- Berei twee tot drie punte voor voordat ’n bespreking begin.
- Gebruik standpunt-dan-rede-frases soos saamstem/verskil-formules.
- Versag onderbrekings met ’n beleefde inleidende frase.
- Struktureer ’n praatjie as groet, liggaam en afsluitende dankie-sê.
- Gebruik leidraadkaarte, nie ’n volledige teks nie, en oefen vir tempo.
- Pas die aanspreekvorm (u of jy) by die luisteraar aan.