Hoofstuk 1. Aan die Gang: Getallestelsels, Afronding en Algebraïese Grondslae GRATIS
Stel jou voor jy bereken die afleweringskoste vir 'n klein bakkery in Soweto. Die petrol kos R23,79 per liter, die bakkie hou 45 liter, en jy wil die koste tussen 7 kliënte verdeel. Byna elke getal wat jy hier teëkom, gedra hom anders: sommige is heel, sommige is breuke, en een van hulle (die antwoord nadat jy deur 7 gedeel het) hou nooit op herhaal nie. Voordat jy enige Graad 11-algebra, trigonometrie of finansiële wiskunde kan doen, moet jy seker wees watter soort getal jy hanteer, hoe om dit sinvol af te rond, en hoe om algebraïese uitdrukkings te manipuleer sonder slordige foute. Hierdie hoofstuk herbou daardie grondslae.
1.1 Die reële getallestelsel
Elke getal wat jy in Graad 11 gebruik, lê binne die versameling reële getalle, geskryf as \(\mathbb{R}\). Binne \(\mathbb{R}\) is daar kleiner, geneste versamelings:
- Natuurlike getalle \(\mathbb{N} = \{1, 2, 3, \dots\}\) - die teigetalle.
- Telgetalle \(\mathbb{N}_0 = \{0, 1, 2, 3, \dots\}\) - die natuurlike getalle saam met nul.
- Heelgetalle \(\mathbb{Z} = \{\dots, -2, -1, 0, 1, 2, \dots\}\) - heelgetalle en hul negatiewes.
- Rasionale getalle \(\mathbb{Q}\) - enige getal wat as 'n breuk \(\frac{a}{b}\) geskryf kan word, waar \(a\) en \(b\) heelgetalle is en \(b \neq 0\). Hul desimaalvorm termineer (byvoorbeeld \(0{,}75\)) of herhaal (byvoorbeeld \(0{,}333\dots\)).
- Irrasionale getalle \(\mathbb{Q}'\) - reële getalle wat nie as so 'n breuk geskryf kan word nie. Hul desimale gaan vir altyd aan sonder 'n herhalende blok, byvoorbeeld \(\sqrt{2} = 1{,}41421\dots\) en \(\pi = 3{,}14159\dots\)
'n Handige toets: 'n wortelvorm soos \(\sqrt{n}\) is net rasionaal wanneer \(n\) 'n volkome vierkant is. So \(\sqrt{49} = 7\) is rasionaal, maar \(\sqrt{50}\) is irrasionaal. Wees versigtig: \(\frac{22}{7}\) is rasionaal (dit is 'n breuk) al is dit 'n bekende benadering van die irrasionale \(\pi\).
1.2 Herhalende desimale as breuke
Omdat elke herhalende desimaal rasionaal is, kan ons dit altyd as 'n breuk skryf. Die truuk is om met 'n mag van 10 te vermenigvuldig sodat die herhalende stert in lyn kom, en dan af te trek.
1.3 Afronding, desimale plekke en beduidende syfers
In werklike probleme rond ons af om antwoorde prakties te hou. Om tot 'n gegewe aantal desimale plekke af te rond, kyk na die volgende syfer: as dit 5 of meer is, rond op; andersins los die laaste behoue syfer net so. Vir geld rond ons gewoonlik tot twee desimale plekke (die naaste sent).
Beduidende syfers word getel vanaf die eerste nie-nul syfer. Byvoorbeeld \(0{,}004067\) tot drie beduidende syfers is \(0{,}00407\). Wanneer jy skat, rond eers elke getal tot een beduidende syfer af.
1.4 Algebraïese grondslae: vereenvoudiging van uitdrukkings
Algebra is veralgemeende rekenkunde. 'n Term is 'n produk van getalle en veranderlikes (byvoorbeeld \(-5x^2y\)); gelyksoortige terme het identiese veranderlike dele en kan opgetel word. Respekteer altyd die bewerkingsorde (hakies, eksponente, vermenigvuldiging en deling, dan optelling en aftrekking).
Twee vaardighede wat jy moet bemeester voor Hoofstuk 3:
- Uitvermenigvuldiging (distribusie): \(2x(3x - 4) = 6x^2 - 8x\), en \((x + 5)(x - 2) = x^2 + 3x - 10\).
- Faktorisering - die omgekeerde proses. Haal eers 'n gemene faktor uit: \(6x^2 - 8x = 2x(3x - 4)\). Herken 'n verskil van twee vierkante: \(x^2 - 9 = (x - 3)(x + 3)\). Faktoriseer 'n eenvoudige drieterm: \(x^2 + 3x - 10 = (x + 5)(x - 2)\).
1.5 Algebraïese breuke
Om algebraïese breuke op te tel of af te trek, vind 'n gemene noemer, presies soos met gewone breuke. Om te vereenvoudig, faktoriseer eers die teller en noemer, en kanselleer dan gemene faktore. Jy mag net faktore kanselleer, nooit individuele terme nie.
Bemeester hierdie grondslae en die res van Graad 11 - eksponente, vergelykings, funksies en finansies - word baie minder intimiderend, want elkeen van daardie onderwerpe steun op selfversekerde getalbegrip en skoon algebra.