Hoofstuk 1. Inleiding tot Ekonomie as wetenskap GRATIS
Elke dag word miljoene besluite in Suid-Afrika geneem oor hoe om dinge te gebruik wat beperk is. 'n Gesin in Soweto besluit of hulle R200 op lugtyd of op ekstra brood en melk gaan spandeer. Die regering in Pretoria besluit of hulle 'n nuwe kliniek of 'n nuwe pad met dieselfde R50 miljoen gaan bou. 'n Klerefabriek in Durban besluit of hulle meer werkers gaan aanstel of 'n nuwe masjien gaan koop. Ekonomie is die wetenskap wat hierdie keuses bestudeer. Dit vra hoe mense, ondernemings en regerings beperkte hulpbronne gebruik om hulle onbeperkte behoeftes te bevredig, en hoe hulle dit op die beste moontlike manier kan doen.
1.1 Wat is Ekonomie?
Ekonomie is die sosiale wetenskap wat bestudeer hoe 'n samelewing sy skaars hulpbronne gebruik om goedere en dienste te produseer, en hoe hierdie onder mense versprei word om hulle behoeftes en begeertes te bevredig. Dit word 'n sosiale wetenskap genoem omdat dit die gedrag van mense in die samelewing bestudeer, en nie die gedrag van voorwerpe in 'n laboratorium nie.
Twee idees staan in die middel van die vak. Die eerste is skaarste, wat beteken dat die hulpbronne wat ons het beperk is terwyl ons begeertes onbeperk is. Die tweede is keuse, want skaarste dwing elke persoon en elke land om te kies wat om te produseer en wat om prys te gee. Omdat Ekonomie bestudeer hoe mense optree wanneer hulle hierdie keuses maak, gebruik dit noukeurige waarneming, data en logiese redenasie, en daarom noem ons dit 'n wetenskap.
1.2 Behoeftes, begeertes en die verskil tussen hulle
'n Behoefte is iets wat 'n persoon moet hê om te oorleef, soos kos, skoon water, skuiling en basiese klere. 'n Begeerte is iets wat 'n persoon graag wil hê om die lewe gemakliker of aangenamer te maak, soos 'n slimfoon, 'n vakansie in Kaapstad, of handelsmerk-tekkies. Behoeftes is beperk, maar begeertes is onbeperk en hulle bly groei soos die samelewing ontwikkel.
- Behoeftes is noodsaaklik vir oorlewing; begeertes is nie noodsaaklik nie.
- Behoeftes is relatief min en stabiel; begeertes is baie en bly toeneem.
- Dieselfde item kan vir een persoon 'n behoefte en vir 'n ander 'n begeerte wees, afhangend van omstandighede.
1.3 Goedere en dienste
Om behoeftes en begeertes te bevredig, produseer 'n ekonomie goedere en dienste. 'n Goed is 'n fisiese item wat jy kan aanraak, soos mieliemeel, 'n handboek of 'n Toyota-bakkie. 'n Diens is 'n handeling wat een persoon vir 'n ander verrig, soos 'n onderwyser wat 'n les gee, 'n dokter by die Chris Hani Baragwanath-hospitaal wat 'n pasiënt behandel, of 'n taxibestuurder wat pendelaars vervoer.
- Ekonomiese goedere is skaars en het 'n prys, byvoorbeeld petrol en elektrisiteit.
- Vry goedere is so volop dat hulle geen prys het nie, byvoorbeeld lug en sonskyn.
- Verbruikersgoedere word direk deur mense gebruik, soos brood.
- Kapitaalgoedere word gebruik om ander goedere te produseer, soos 'n fabrieksmasjien of 'n afleweringstrok.
1.4 Waarom ekonome in terme van koste en voordeel dink
Omdat hulpbronne skaars is, weeg ekonome die voordeel van 'n besluit teen die koste daarvan op. Wanneer 'n huishouding, 'n firma of die regering vergelyk wat dit kry teen wat dit prys gee, doen dit ekonomiese redenasie. Hierdie noukeurige opweeg van koste teen voordeel is een rede waarom Ekonomie as 'n wetenskap behandel word eerder as raaiwerk.
1.5 Die twee hooftakke van Ekonomie
Ekonomie word in twee groot takke verdeel. Mikro-ekonomie bestudeer die gedrag van individuele besluitnemers, soos 'n enkele huishouding, 'n enkele firma soos Pick 'n Pay, of 'n enkele mark soos die mark vir petrol. Makro-ekonomie bestudeer die ekonomie as 'n geheel, en kyk na die totale produksie van Suid-Afrika, totale indiensneming, en die algemene vlak van pryse.
- Mikro kyk na die klein dele: een koper, een verkoper, een produk.
- Makro kyk na die groot prentjie: die hele land en al sy markte saam.
1.6 Waarom ons Ekonomie studeer
Om Ekonomie te studeer help 'n burger om die nuus, 'n begrotingsrede, en waarom pryse styg of daal te verstaan. Dit help 'n huishouding om geld verstandig te bestuur en help 'n land om te besluit hoe om belasting tot voordeel van al sy mense te gebruik. Omdat Suid-Afrika werklike uitdagings soos werkloosheid, armoede en ongelykheid in die gesig staar, gee die verstaan van Ekonomie aan leerders die gereedskap om deel te neem aan die bou van 'n regverdiger en meer produktiewe land.